Op donderdag 12 oktober startte de lessenreeks “samen leren in detentie”. Een groep van 12 VUB studenten en 12 studenten in de gevangenis van Beveren volgt het vak penologie samen in de gevangenis van Beveren. Elke week getuigen de studenten over hun ervaringen:

Een week voor we begonnen kregen we papieren. Dit was het begin van de zenuwen. We kregen foto’s en een lijstje woorden met de bedoeling ons voor te stellen. Nu, dit zag ik niet zitten. Na zo lang al te zitten je in groep voorstellen. Ik ben liever iemand die de kat uit de boom kijkt maar het moest. Het idee om 16 mensen van buiten aan te spreken was vooral angst. Wat gaan ze denken? Hoe staan ze tegenover ons? Dit bracht toch een beetje twijfel of ik dit wel wou of zou durven. De dag kwam zo snel dat terugkrabbelen niet meer ging. Dus ging ik door de deur en we zullen wel zien. Nu ik moet zeggen toen ik daar binnen kwam, brak het zweet uit. We moesten overal tussen zitten. Na 17 jaar ben je dit niet meer gewoon. Maar men begon te spreken en de rest kwam meer en meer terug en was aangenaam verrast hoe de interactie was. Die nieuwsgierigheid vond ik wel leuk omdat je dan ook wel iets kon vertellen. Het feit dat de professor zei dat we ons vestje mochten uitdoen merk je al direct dat het een stuk menselijker is en onze nummer valt weg. Men kan dit niet vatten hoeveel deugd dit doet.

Wat een geweldige start… Mijn verwachtingen zijn helemaal ingelost en meer zelfs.De studenten van Beveren droegen bij het binnenkomen een blauw vestje, zodat de cipiers een duidelijk onderscheid konden maken tussen de studenten van de VUB en de studenten van Beveren.  Vanaf het moment dat de studenten van Beveren hun blauw ‘vestje’ mochten uitdoen, viel de spanning in de groep helemaal weg. Alsof ze zich ineens meer mens voelden en niet langer een nummer zijn van de grote gevangenispopulatie. Tijdens een gesprek gaf een student van Beveren aan dat hij zich vaak een nummer voelt in de gevangenis. Als toekomstige criminologen zijn we ons bewust van de detentieschade, maar wanneer de studenten van Beveren aan het woord waren, merkten we dat de realiteit heel wat anders is dan hoe de wet het bepaalt. De studenten van Beveren konden hun stem laten horen. Dit gaf de studenten van de VUB een fijn gevoel: luisteren naar de ervaringsdeskundigen en hen het gevoel geven dat ze vrij hun mening konden delen met ons. Dit alles zorgde voor een zeer aangename sfeer. Ik kijk alvast uit naar de verdere lessen van het traject Samen Leren in Detentie. Ik ben ervan overtuigd dat ik hier veel zal bijleren over de realiteit achter tralies.

Ik was zeer zenuwachtig en nerveus omdat voor mij contact met nieuwe mensen zeer raar of zelden is. Toen we ons moesten voorstellen met iets persoonlijk was het stress niveau nog hoger. Maar na enige tijd begonnen mijn zenuwen weg te ebben. Ik vind het goed om zo een cursus in de gevangenis te geven en ik ging er met volle zin tegen aan, ondanks mijn zenuwen.

De kennismaking was voor iedereen spannend en een beetje overweldigend, doch liep de sfeer heel snel los en werden er langs beide partijen geen muren opgetrokken. De studenten van de VUB zijn met veel vragen en een gezonde portie aan nieuwsgierigheid naar Beveren getrokken, maar de studenten van Beveren hadden veel meer antwoorden dan wij vragen hadden. Het was opmerkelijk. Ze bloeiden open wanneer ze merkten dat wij wilden luisteren en wilden samenwerken. Wij bloeiden open wanneer we merkten dat de studenten van Beveren hun ervaringen graag met ons wilden delen. Ze verwachten geen onmogelijke dingen, ze willen simpelweg dat er naar hen geluisterd wordt en dat ze een stem krijgen.
Hoewel het een onbeschrijfbaar unieke, interessante, educatief verrijkende ervaring zal worden en al de deelnemende studenten op verschillende manieren rijker naar huis zullen gaan, mag volgens mij het emotionele aspect niet vergeten worden. Wanneer een student van Beveren met ons deelde dat dit project een lichtpuntje in zijn leven is, merk je dat het niet zomaar les volgen is op locatie. Deze mensen stellen zich kwetsbaar op door het delen van hun ervaringen in de hoop er iets te kunnen uithalen én om ons iets bij te leren. Zelf kan ik geen woorden vinden om hen te bedanken voor de moeite die zij steken om onze vorming tot penoloog mee te ontwikkelen en daarom hoop ik dat ook zij op het einde van de rit met fierheid en voldoening kunnen terugkijken.

Voor mij was de eerste les al meteen meer dan geslaagd. Hoewel het in het begin van de les heel onwennig en spannend was, werd het ijs al snel gebroken nadat iedereen zich kort had voorgesteld. Verschillende studenten van Beveren omschreven zichzelf als een sociaal persoon, en dat bleek ook te kloppen; ze aarzelden niet om ons aan te spreken, of een aanspreekpunt te zijn. De pauze was dan ook het moment om elkaar beter te leren kennen, wat het ijs helemaal deed breken. Tijdens het vervolg van de les twijfelden de studenten van Beveren dan ook niet om hun stem te laten horen over het gevangeniswezen, een stem waar wij, de studenten van de VUB, zeker en vast nog heel veel van kunnen leren.
De kernconcepten die deze eerste les kenmerkten, waren voor mij menselijkheid en wederzijds respect. Ik ben ervan overtuigd dat dit eveneens de kerningrediënten zijn die dit traject tot een goed en succesvol einde gaan brengen. Ik heb absoluut geen spijt dat ik me geëngageerd heb om aan dit project mee te werken en kijk al uit naar de volgende les!

Eindelijk was het zover. Samen met 11 andere gedetineerden een sprong in het duister niet wetende wat ons te wachten stond.
Een project samen met 12 studenten van de VUB die kozen voor de vakgroep Criminologie. Het project “Samen leren in detentie” een eerste maal dat zoiets in België gerealiseerd wordt en de druk op de schouders van de deelnemers om dit tot een goed einde te brengen zodat in de toekomst navolging komt op dit project. Ik denk dat de studenten van de VUB even zenuwachtig waren dan ons. Voordeel, zij zagen ons binnenkomen met een blauw hesje aan wat hen een humoristisch beeld gaf. Het eerste wat prof. Beyens zei was om deze blauwe vestjes uit te doen, deze waren sneller uit dan dat we ze aangedaan hadden.
Dan begon de kennismaking ronde waarin iedereen om beurt zichzelf voorstelde in het kort. Bij de meeste was dit super kort en zag men dat de onwennigheid bij iedereen nog aanwezig was. Allen wisten niet goed hoe te reageren. Dan werd in het kort nog even herhaald hoe het traject er voor de komende maanden uit zag en wat er van ons allen werd verwacht in verband met taken en opdrachten.
Dan was er tijd voor een kleine pauze waarbij we toenadering zochten naar de studenten en omgekeerd. Na de pauze begonnen we dan aan het serieuze werk en het eerste onderwerp: Gevangenisarchitectuur.

In mijn normale habitat ben ik geen verlegen type. Tijdens de eerste sessie van het detentieproject voelde ik me daarentegen heel klein toen we onszelf moesten voorstellen. Ik had mezelf namelijk buiten de gevangenismuren reeds voorgenomen om zo authentiek mogelijk te zijn. Dit leek me essentieel om een meerwaarde aan dit project te kunnen bieden. Al snel ben ik zoals iedereen uit mijn comfort zone moeten treden. Al snel viel mijn masker af. Met een krop in de keel, klamme handen en een neurotische tik aan mijn been gaf ik uiteindelijk toe dat ik zelf een justitieel verleden heb gekend en in een instelling ben geplaatst geweest. Uzelf kwetsbaar durven opstellen, iets wat de studenten van Beveren hebben gedaan door alleen al op die stoel plaats te nemen, daar draait het uiteindelijk om. Pas dan kan je die échte ontmoeting aangaan

Na een iets wat weerhoudende houding, tussen beide partijen, ging de ijsdrempel smelten. Naar mijn mening is dit hier een fantastisch initiatief waarvoor mijn dank… Het stelt in mijn ogen op de eerste plaats de mogelijkheid voor buitenstaanders, VUB studenten in dit geval die niet gerelateerd zijn met gedetineerden, de inwoners van een gevangenis te ontmoeten.
Dit kan leiden tot nieuwe inzichten omtrent de traditionele afvalligen…. Misschien toch niet zo afvallig is zoals men soms weet te vertalen.
Dit kan misschien leiden tot het oh zo broodnodige maatschappelijke draagkracht.
En welke of zijn beurt de nodige speling creëert om de bovenstaande ‘afvalligen’ toch nog een echte herkansing te bieden, zonder voor ze nog meer te beschadigen dan dat ze al beschadigd zijn.
Een gedachtegoed: men streeft op basis van normoverschrijdend gedrag… De vraag is … hoe ver of liever in welke mate mag de straf zelf normoverschrijdend zijn…
Een andere vraag dat zich bij mij opdringt is het volgende: Kan men normoverschrijdend gedrag aan banden leggen door verschrikking?? Of is men meer gebaat met verdieping bij het waarom een normoverschrijdend gedrag zich voordoet bij bepaalde mensen en tegelijkertijd methoden uitdoktert om deze mensen vooruit te helpen; zonder zelf de normen te overschrijden.

De eerste les zit erop. Interessant, verrijkend, fijn, gezellig, … Het zijn de eerste woorden die bij me opkomen. De eerste minuten hebben we kennis gemaakt met alle aanwezigen. Gelukkig mochten we ons blauwe hesjes uittrekken. Persoonlijk voelde ik me vanaf dat moment meer student dan gedetineerde. Zalig! Net alsof de muren rondom ons er even niet waren. Na de kennismakingsronde en de presentatie zijn we per groepje van vier aan de tafels gaan zitten. Samenwerken aan de eerste opdracht was de boodschap. Vanaf het eerste moment verliep alles soepel en open. De VUB’ers stelden zich helemaal open voor ons, wij deden hetzelfde. Dat zorgde voor een heel ontspannen gesprek waarbij iedereen aan het woord kwam. Voor ons geeft het hele gebeuren een gevoel van ‘mens’ zijn. Niet alleen maar de misdadiger met zijn delict. Het geeft ons hoop te weten dat er nog mensen zijn die ons de kans willen geven. Waarvoor dank aan alle studenten, lesgevers en begeleiders. Al bij al was het een super eerst ontmoeting. Ik hoop dat er zo nog vele mogen komen. Dank je wel!